Przed wojną Mazury miały opinię krainy zacofanej i biednej, z której młodzież uciekała za chlebem na zachód Niemiec. W twórczości mazurskich pisarzy kopciuszek ten przekształcił się w utracony raj dziecięcych lat. Magdalena Sacha analizuje zasadnicze elementy tego literackiego mitu.
Początków toposu mazurskiego szukać należy w latach trzydziestych dwudziestego wieku. Pisali wówczas tacy klasycy tematyki wschodniopruskiej jak Agnes Miegel, Paul Fechter czy Erminia von Olfers-Batocki. Właściwym twórcą mitu Mazur był natomiast Ernst Wiechert (1887-1950), syn leśniczego z mazurskich lasów, nauczyciel gimnazjalny, pisarz i więzień obozu w Buchenwaldzie – znany i lubiany w Polsce znacznie bardziej niż w Niemczech. Inni autorzy także wnieśli swój wkład. Hans Hellmut Kirst opublikował w roku 1956 powieść Bóg śpi na Mazurach, która w formie gorzkiej satyry opisuje lata nazizmu w pewnej mazurskiej wiosce. Ponad dwadzieścia lat później ukazało się Muzeum ziemi ojczystej Siegfrieda Lenza, w której autor prezentuje rozważania na temat rodzinnych stron oraz podnosi kwestię odpowiedzialności za ich utratę w wyniku wojny. Zarówno Kirst jak i Lenz odnoszą się do tego obrazu Mazur, jaki stworzył w swych dziełach Wiechert.
Mazury według Wiecerta to kraina przodków, dzieciństwa i młodości – ojcowizna. Wiechert mitologizuje ją jako miejsce ucieczki przed złem cywilizacji. Życie na tym odludziu poddaje się nieubłaganemu rytmowi zjawisk natury, przerwanemu brutalnie przez wielką historię – u Wicherta funkcję tę pełni pierwsza, u jego „uczniów” Lenza i Kirsta natomiast druga wojna światowa. Pierwotna forma współżycia międzyludzkiego – prehistoryczna, statyczna wspólnota – przeciwstawiona zostaje nowoczesnemu, dynamicznemu społeczeństwu, zaś świat naturalny – światowi ucywilizowanemu.
Praca analizuje trzy wybrane powieści: Dzieci Jerominów Ernesta Wiecherta (1947), Bóg śpi na Mazurach Hansa Hellmuta Kirsta oraz Muzeum ziemi ojczystej Siegfrieda Lenza (1978).
Magdalena Sacha: Topos Mazur jako raju utraconego w niemieckiej literaturze Prus Wschodnich. Olsztyn 2001. ISBN 83-87643-47-5, 140 stron, 18,50 PLN.