Od 1944 roku nazwa Nemmersdorf symbolizuje zbrodnie Armii Czerwonej na ludności cywilnej Prus Wschodnich. Bernhard Fisch pokazał, jak niewątpliwie popełnione mordy zostały zinstrumentalizowane przez propagandę goebbelsowską dając początek wielu mitom.
Jesienią 1944 r. niewielka wieś Nemmersdorf znalazła się w centrum zainteresowania całych Niemiec. Po odbiciu jej przez armię niemiecką z rąk Sowietów znaleziono tam zmasakrowane zwłoki wielu mieszkańców. Po dziś dzień słowo „Nemmersdorf” to nazwa symbolizująca zbrodnie wojenne popełnione przez Armię Czerwoną na terenie Prus Wschodnich. Wydaje się jednak, że stało się tak – wbrew powszechnej opinii – nie do końca słusznie, wydarzenia z Nemmersdorfu zostały bowiem celowo wyolbrzymione przez nazistowską propagandę. W swej interesującej książce Bernhard Fisch pokazuje, jak ludzie Goebbelsa wykorzystali je, by zastraszyć ludność cywilną i wzmocnić w ten sposób chęć walki zmęczonego wojną społeczeństwa: „Pragnienie końca wojennych męczarni, niezależnie za jaką cenę, zaczynało stopniowo przewyższać strach przed wrogiem. Odpowiednio do tego (…) należało wzmacniać poczucie zagrożenia. Tylko ludność mająca poczucie zagrożenia własnego życia (…) zdolna jest do mobilizacji ostatnich sił oporu. ‘Führer’ był daleko a 'ojczyzna' to pojęcie abstrakcyjne. Konkretne martyrium zwykłych ludzi poruszało znacznie mocniej i wyzwalało gniew.” (str. 143). Aby osiągnąć ten cel, pojedyncze zbrodnie popełnione w Nemmersdorf zostały wyolbrzymione do rozmiarów masakry.
Specyficzna konstelacja okoliczności przyczyniła się do utrwalenia tego mitu w okresie powojennym: niemieccy zbrodniarze wojenni oskarżeni przed trybunałami alianckimi próbowali relatywizować swą winę wskazując na rzeczywiste lub rzekome zbrodnie Sowietów, którzy wówczas byli jeszcze sojusznikami ich oskarżycieli. Także atmosfera zimnej wojny przyczyniła się do bezkrytycznego przejmowania wersji wydarzeń przedstawionej przez propagandę goebbelsowską – dostarczała ona wszak materiałów obciążających przeciwnika. Wielu funkcjonariuszy związków wypędzonych widziało w wydarzeniach z Nemmersdorfu przydatny środek do podkreślenia własnych twierdzeń i żądań. Wszystkie te okoliczności sprawiły, że nadmiernie wyolbrzymiano fakty, zmyślając czy wręcz celowo kłamiąc. Śmierć trzydziestu kilku cywilów z Nemmersdorfu stała się narzędziem do uprawiania polityki. Nic dziwnego, że przez długi czas brakowało chęci i motywacji do krytycznej analizy wydarzeń i weryfikacji relacji świadków pod kątem ich prawdomówności.
Autorowi książki udało się znaleźć nowych, nieznanych dotychczas świadków, obnażyć kłamstwa i wyolbrzymienia propagandy nazistowskiej oraz wyłowić z wcześniejszych relacji elementy wątpliwego pochodzenia – niejasności, sprzeczności oraz „fakty” włączone do „własnych” wspomnień dopiero po wojnie z obcych źródeł. W ten sposób udało się przywrócić właściwe rozmiary zbrodniom wojennym, które w Nemmersdorfie zostały bezsprzecznie dokonane, lecz na o wiele mniejszą skalę. Podczas weryfikacji relacji świadków uwzględniono także okoliczności, w których owe relacje zostały złożone oraz przypuszczalne nastawienie świadka do opisywanych wydarzeń, reżimu nazistowskiego itp. Są to bowiem czynniki nie pozostające bez wpływu na ich prawdomówność. Książka zawiera ponadto dokładną rekonstrukcję działań wojennych w rejonie miasta Gumbinnen (obecnie Gusiew) opartą na archiwaliach niemieckich i radzieckich, jak również interesujący rozdział na temat podejścia do tematyki radzieckich zbrodni wojennych w byłej NRD i w ZSRR. Obszerny materiał kartograficzny i fotograficzny, bibliografia oraz kompletne oznaczenie źródeł archiwalnych uzupełniają tę interesującą pozycję.
Bernhard Fisch: Nemmersdorf, Oktober 1944. Was in Ostpreußen tatsächlich geschah. Berlin 1997. ISBN 3-932180-26-7, 192 strony, 14,80 DEM (nakład wyczerpany).